या सराव संचात पोलीस भरती परीक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असणारे प्रयोग, समास आणि अलंकार या घटकांवरील २० प्रश्न विचारले आहेत. प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असून निगेटिव्ह मार्किंग नाही. स्वतःची तयारी तपासा!
You have already completed the quiz before. Hence you can not start it again.
Quiz is loading...
You must sign in or sign up to start the quiz.
You have to finish following quiz, to start this quiz:
Results
0 of 20 questions answered correctly
Your time:
Time has elapsed
You have reached 0 of 0 points, (0)
Categories
Not categorized0%
Please Enter Your Name to Display your name on our Leaderboard
Loading
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Answered
Review
Question 1 of 20
1. Question
1 points
‘रामाने रावणास मारले.’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
Correct!
येथे कर्ता (राम) व कर्म (रावण) या दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागल्यामुळे क्रियापद त्यांच्यानुसार न बदलता तृतीयपुरुषी नपुंसकलिंगी एकावचनी राहते, म्हणून हा भावे प्रयोग आहे.
Incorrect!
येथे कर्ता (राम) व कर्म (रावण) या दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागल्यामुळे क्रियापद त्यांच्यानुसार न बदलता तृतीयपुरुषी नपुंसकलिंगी एकावचनी राहते, म्हणून हा भावे प्रयोग आहे.
Question 2 of 20
2. Question
1 points
‘नीलकंठ’ हा शब्द कोणत्या समासाचे उदाहरण आहे?
Correct!
निळा आहे कंठ ज्याचा असा तो (शंकर); दोन्ही पदांवरून तिसऱ्याच घटकाचा बोध होत असल्याने हा बहुव्रीही समास आहे.
Incorrect!
निळा आहे कंठ ज्याचा असा तो (शंकर); दोन्ही पदांवरून तिसऱ्याच घटकाचा बोध होत असल्याने हा बहुव्रीही समास आहे.
Question 3 of 20
3. Question
1 points
‘लहानपण दे गा देवा । मुंगी साखरेचा रवा ।’ या ओळींमध्ये कोणता अलंकार आढळतो?
Correct!
एखादा विचार पटवून देण्यासाठी तशाच अर्थाचा समर्पक दाखला दिल्यास ‘दृष्टांत अलंकार’ होतो.
Incorrect!
एखादा विचार पटवून देण्यासाठी तशाच अर्थाचा समर्पक दाखला दिल्यास ‘दृष्टांत अलंकार’ होतो.
Question 4 of 20
4. Question
1 points
‘मुलांनी आंबा खाल्ला.’ या वाक्यातील प्रयोग कोणता?
Correct!
येथे ‘खाल्ला’ हे क्रियापद ‘आंबा’ या कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते, त्यामुळे हा कर्मणी प्रयोग आहे.
Incorrect!
येथे ‘खाल्ला’ हे क्रियापद ‘आंबा’ या कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते, त्यामुळे हा कर्मणी प्रयोग आहे.
Question 5 of 20
5. Question
1 points
‘प्रतिदिन’ हा शब्द कोणत्या समासाचे उदाहरण आहे?
Correct!
प्रतिदिन या सामासिक शब्दात ‘प्रति’ हा संस्कृत उपसर्ग लागला असून पहिले पद प्रधान असल्याने हा अव्ययीभाव समास आहे.
Incorrect!
प्रतिदिन या सामासिक शब्दात ‘प्रति’ हा संस्कृत उपसर्ग लागला असून पहिले पद प्रधान असल्याने हा अव्ययीभाव समास आहे.
Question 6 of 20
6. Question
1 points
‘चांदणे चोहीकडे पसरले होते, जणू काय दुधाची नदी वाहत होती.’ या वाक्यातील अलंकार कोणता?
Correct!
वाक्यात ‘जणू काय’ असा साम्यवाचक शब्द वापरून उपमेय हे जणू उपमानच आहे अशी कल्पना केली असल्याने उत्प्रेक्षा अलंकार होतो.
Incorrect!
वाक्यात ‘जणू काय’ असा साम्यवाचक शब्द वापरून उपमेय हे जणू उपमानच आहे अशी कल्पना केली असल्याने उत्प्रेक्षा अलंकार होतो.
Question 7 of 20
7. Question
1 points
‘तो नियमितपणे व्यायाम करतो.’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
Correct!
येथे क्रियापद ‘करतो’ हे कर्त्याच्या (तो) लिंग-वचनानुसार चालते व कर्त्याला कोणताही प्रत्यय नाही, म्हणून हा कर्तरी प्रयोग आहे.
Incorrect!
येथे क्रियापद ‘करतो’ हे कर्त्याच्या (तो) लिंग-वचनानुसार चालते व कर्त्याला कोणताही प्रत्यय नाही, म्हणून हा कर्तरी प्रयोग आहे.
Question 8 of 20
8. Question
1 points
‘पापपुण्य’ हा शब्द कोणत्या समासाचा उपप्रकार आहे?
Correct!
पाप किंवा पुण्य असा विग्रह होतो. विकल्प (किंवा, अथवा) दर्शवला गेल्याने हा वैकल्पिक द्वंद्व समास आहे.
Incorrect!
पाप किंवा पुण्य असा विग्रह होतो. विकल्प (किंवा, अथवा) दर्शवला गेल्याने हा वैकल्पिक द्वंद्व समास आहे.
Question 9 of 20
9. Question
1 points
‘श्रीकृष्ण नवरा मी नवरी । शिशुपाल नवरा मी न-वरी ।’ या काव्यपंक्तीत कोणता अलंकार आहे?
Correct!
येथे ‘नवरी’ या शब्दाचे दोन वेगवेगळे अर्थ (वधू आणि वरणार नाही) निघत असल्याने हा श्लेष अलंकार आहे.
Incorrect!
येथे ‘नवरी’ या शब्दाचे दोन वेगवेगळे अर्थ (वधू आणि वरणार नाही) निघत असल्याने हा श्लेष अलंकार आहे.
Question 10 of 20
10. Question
1 points
‘रामाकडून झाड तोडले गेले.’ या वाक्याचा प्रयोग कोणता?
Correct!
इंग्रजीतील passive voice प्रमाणे कर्त्याला ‘कडून’ प्रत्यय लागून ‘जाणे’ धातूचे रूप आल्यास नवीन कर्मणी प्रयोग होतो.
Incorrect!
इंग्रजीतील passive voice प्रमाणे कर्त्याला ‘कडून’ प्रत्यय लागून ‘जाणे’ धातूचे रूप आल्यास नवीन कर्मणी प्रयोग होतो.
Question 11 of 20
11. Question
1 points
‘त्रिलोकी’ या सामासिक शब्दाचा समास कोणता?
Correct!
पहिले पद संख्याविशेषण असून संपूर्ण शब्दावरून एका समूहाचा बोध होतो (तीन लोकांचा समूह), म्हणून हा द्विगु समास आहे.
Incorrect!
पहिले पद संख्याविशेषण असून संपूर्ण शब्दावरून एका समूहाचा बोध होतो (तीन लोकांचा समूह), म्हणून हा द्विगु समास आहे.
Question 12 of 20
12. Question
1 points
‘अमृताहुनि गोड नाम तुझे देवा ।’ या काव्यपंक्तीत कोणता अलंकार आहे?
Correct!
उपमेय (देवाचे नाम) हे उपमानापेक्षाही (अमृतापेक्षा) श्रेष्ठ दाखविले असल्याने येथे व्यतिरेक अलंकार होतो.
Incorrect!
उपमेय (देवाचे नाम) हे उपमानापेक्षाही (अमृतापेक्षा) श्रेष्ठ दाखविले असल्याने येथे व्यतिरेक अलंकार होतो.
Question 13 of 20
13. Question
1 points
‘मला आता थोडे चालवते.’ या वाक्यातील प्रयोग कोणता आहे?
Correct!
वाक्यात कर्म नसून क्रियापद कर्त्याच्या चालण्याची शक्यता दाखवते, म्हणून हा अकर्मक शक्य भावे प्रयोग आहे.
Incorrect!
वाक्यात कर्म नसून क्रियापद कर्त्याच्या चालण्याची शक्यता दाखवते, म्हणून हा अकर्मक शक्य भावे प्रयोग आहे.
Question 14 of 20
14. Question
1 points
‘विद्यालय’ या सामासिक शब्दाचा योग्य विग्रह व समास कोणता?
Correct!
विद्येसाठी आलय असा विग्रह होतो, ‘साठी’ हा चतुर्थीचा कारकार्थ दर्शवतो, म्हणून हा चतुर्थी तत्पुरुष समास आहे.
Incorrect!
विद्येसाठी आलय असा विग्रह होतो, ‘साठी’ हा चतुर्थीचा कारकार्थ दर्शवतो, म्हणून हा चतुर्थी तत्पुरुष समास आहे.
Question 15 of 20
15. Question
1 points
‘नयनकमल हे उघडीत हलके जागी हो सुंदरी ।’ या ओळीतील अलंकार ओळखा.
Correct!
येथे डोळे (नयन) आणि कमळ यांच्यात पूर्ण एकरूपता दाखवली असून दोन्ही अभिन्न मानल्याने रूपक अलंकार होतो.
Incorrect!
येथे डोळे (नयन) आणि कमळ यांच्यात पूर्ण एकरूपता दाखवली असून दोन्ही अभिन्न मानल्याने रूपक अलंकार होतो.
Question 16 of 20
16. Question
1 points
‘राजाने प्रधानाला बोलावले.’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
Correct!
कर्ता (राजा) आणि कर्म (प्रधान) दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागलेले आहेत आणि वाक्यात कर्म असल्याने हा सकर्मक भावे प्रयोग आहे.
Incorrect!
कर्ता (राजा) आणि कर्म (प्रधान) दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागलेले आहेत आणि वाक्यात कर्म असल्याने हा सकर्मक भावे प्रयोग आहे.
Question 17 of 20
17. Question
1 points
‘भाजीपाला’ हा शब्द कोणत्या समासाचे उदाहरण आहे?
Correct!
भाजी, पाला व तत्सम इतर वस्तूंचा समावेश विग्रहात होतो; ज्या समासात त्याच जातीच्या इतर वस्तूंचा समावेश असतो तो समाहार द्वंद्व समास असतो.
Incorrect!
भाजी, पाला व तत्सम इतर वस्तूंचा समावेश विग्रहात होतो; ज्या समासात त्याच जातीच्या इतर वस्तूंचा समावेश असतो तो समाहार द्वंद्व समास असतो.
Question 18 of 20
18. Question
1 points
‘काव्य अगोदर झाले नंतर जग हे झाले सुंदर ।’ या पंक्तीत कोणता अलंकार आहे?
Correct!
कोणतीही गोष्ट प्रत्यक्षापेक्षा खूप फुगवून किंवा असंभव रीतीने मांडल्यास अतिशयोक्ती अलंकार होतो.
Incorrect!
कोणतीही गोष्ट प्रत्यक्षापेक्षा खूप फुगवून किंवा असंभव रीतीने मांडल्यास अतिशयोक्ती अलंकार होतो.
Question 19 of 20
19. Question
1 points
‘आई मुलाला निजविते.’ या वाक्यातील प्रयोग कोणता?
Correct!
येथे कर्ता (आई) प्रथमा विभक्तीत असून क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते व वाक्यात ‘मुलाला’ हे कर्म असल्यामुळे हा सकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
Incorrect!
येथे कर्ता (आई) प्रथमा विभक्तीत असून क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते व वाक्यात ‘मुलाला’ हे कर्म असल्यामुळे हा सकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
Question 20 of 20
20. Question
1 points
‘कमलनयन’ या सामासिक शब्दाचा समास कोणता?
Correct!
कमळासारखे नयन; दोन्ही पदे एकाच विभक्तीत (प्रथमा) असून विशेषण-विशेष्य संबंध असल्याने हा कर्मधारय तत्पुरुष समास आहे.
Incorrect!
कमळासारखे नयन; दोन्ही पदे एकाच विभक्तीत (प्रथमा) असून विशेषण-विशेष्य संबंध असल्याने हा कर्मधारय तत्पुरुष समास आहे.
पोलीस भरती मराठी व्याकरण सराव परीक्षा संच १ : महत्त्व आणि पूर्वतयारी
महाराष्ट्र पोलीस शिपाई भरती परीक्षेमध्ये लेखी परीक्षेला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. लेखी परीक्षेतील एकूण १०० गुणांपैकी मराठी व्याकरण हा घटक तब्बल २५ गुणांसाठी विचारला जातो. अनेक विद्यार्थ्यांचा असा अनुभव असतो की गणित आणि बुद्धिमत्ता चाचणीत वेळ जास्त जातो, परंतु मराठी व्याकरण हा असा विषय आहे जिथे अगदी कमी वेळात अचूक उत्तरे देऊन २५ पैकी २५ गुण मिळवता येतात. या घटकात उत्तम गुण मिळवण्यासाठी वारंवार विचारल्या जाणाऱ्या संकल्पनांवर मजबूत पकड असणे आवश्यक आहे.
या सराव संच १ मध्ये आपण मराठी व्याकरणातील अत्यंत निर्णायक आणि थोडेसे कठीण वाटणारे तीन प्रमुख घटक समाविष्ट केले आहेत: प्रयोग, समास आणि अलंकार. मागील वर्षांच्या पोलीस भरती प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केले असता या तीन घटकांवर मिळून किमान ५ ते ७ प्रश्न हमखास विचारले जातात.
महत्त्वाच्या घटकांचे विश्लेषण व गुणविभागणी
घटक (Topic)
संभाव्य प्रश्नसंख्या
महत्त्वाचे उपप्रकार
प्रयोग (Prayog)
२ ते ३ प्रश्न
कर्तरी, कर्मणी (नवीन कर्मणी, शक्य, समापन), भावे प्रयोग व संकर प्रयोग
समास (Samas)
२ ते ३ प्रश्न
अव्ययीभाव, तत्पुरुष (कर्मधारय, द्विगु), द्वंद्व आणि बहुव्रीही समास
प्रयोगाची ओळख: वाक्यातील कर्ता आणि कर्म शोधणे शिका. कर्त्याला प्रत्यय नसेल तर तो सामान्यतः कर्तरी प्रयोग असतो. कर्त्याला तृतीयेचा आणि कर्माला प्रथमेचा प्रत्यय असेल तर कर्मणी प्रयोग होतो. दोघांनाही प्रत्यय असल्यास बहुधा भावे प्रयोग असतो.
समासाचा विग्रह: समासाचे नाव ओळखण्यासाठी शब्दाचा योग्य विग्रह करता येणे सर्वात मूलभूत कौशल्य आहे. विग्रहावरून कोणते पद प्रधान आहे (पहिले, दुसरे, दोन्ही की तिसरेच) हे समजते आणि समासाचा मुख्य प्रकार ठरवता येतो.
अलंकारातील साम्य व फरक: उपमेय आणि उपमान यातील संबंध समजून घ्या. ‘सारखा, सम, गत’ आले तर उपमा; ‘जणू, जणू काय, गमे, वाटे’ आले तर उत्प्रेक्षा; आणि दोन्ही एकरूप दाखवले तर रूपक अलंकार होतो.
परीक्षेसाठी अत्यंत उपयुक्त टिप्स
दररोज किमान ५० मराठी व्याकरण प्रश्नांचा ऑनलाइन सराव करा जेणेकरून वेळेचे नियोजन सुधारेल.
ज्या प्रश्नांची उत्तरे चुकतात, त्यांच्या स्पष्टीकरणाची वहीत स्वतंत्र नोंद करून ठेवा.
नियम तोंडपाठ करण्यापेक्षा प्रत्यक्ष उदाहरणे सोडवण्यावर जास्त भर द्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
१. पोलीस भरतीसाठी मराठी व्याकरणाचे किती प्रश्न विचारले जातात?
पोलीस भरती लेखी परीक्षेत मराठी व्याकरण व शब्दसंग्रहावर एकूण २५ प्रश्न (२५ गुणांसाठी) विचारले जातात.
२. प्रयोग ओळखताना विद्यार्थी सामान्यतः कोणती चूक करतात?
विद्यार्थी वाक्यातील कर्ता आणि कर्म योग्यरित्या न ओळखता घाईघाईने उत्तर देतात. क्रियापदाला ‘णारा/णारी’ प्रत्यय लावून ‘कोण?’ विचारल्यास कर्ता मिळतो आणि ‘काय?’ विचारल्यास कर्म मिळते, ही पद्धत वापरल्यास चूक होत नाही.
३. समासाचे प्रकार लक्षात ठेवण्याची सोपी पद्धत कोणती?
कोणते पद महत्त्वाचे आहे हे लक्षात ठेवा: पहिले पद प्रधान = अव्ययीभाव, दुसरे पद प्रधान = तत्पुरुष, दोन्ही पदे प्रधान = द्वंद्व, आणि दोन्ही पदांवरून तिसऱ्याच घटकाचा बोध = बहुव्रीही समास.
४. या मोफत टेस्ट सिरीजचा पोलीस भरतीसाठी काय फायदा होईल?
या सराव चाचणीमुळे स्पर्धा परीक्षेच्या प्रत्यक्ष वातावरणाचा अनुभव मिळतो, संकल्पना स्पष्ट होतात आणि परीक्षेतील निगेटिव्ह घटकांवर नियंत्रण मिळवून अचूकता (Accuracy) वाढण्यास मदत होते.